Patron

Menu

Patron szkoły

Z ludźmi jest tak jak z zegarkami! Najważniejsze jest to, co mają w środku.
Jan Brzechwa

Jan Brzechwa, właściwie Jan Wiktor Lesman (ur. 15 sierpnia 18981 w Żmerynce na Podolu, zm. 2 lipca 1966 w Warszawie) – polski poeta pochodzenia żydowskiego, autor wielu znanych bajek i wierszy dla dzieci, satyrycznych tekstów dla dorosłych, a także tłumacz literatury rosyjskiej.

Był stryjecznym bratem poety Bolesława Leśmiana, który wymyślił literacki pseudonim „Brzechwa” (nawiązanie do elementu strzały – brzechwy).

Młodość spędził na Kresach Wschodnich, podróżując ze swą rodziną. Jego ojciec, Aleksander, był inżynierem kolejowym. Brzechwa ukończył Zakład Naukowo-Wychowawczy Ojców Jezuitów w Chyrowie, a następnie, po przyjeździe do Warszawy – Wydział Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Jednocześnie z zapisaniem się na studia wstąpił do 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej i jako ochotnik uczestniczył w latach 1920-1921 w wojnie polsko-bolszewickiej, za co go odznaczono.

Z zawodu był adwokatem (zawodowo posługiwał się nazwiskiem metrykalnym2 ) w latach 1924-1939 radca prawny ZAiKS-u. Specjalista w dziedzinie prawa autorskiego, które wybrał jako specjalizację studiów3.Jako specjalista prawa autorskiego reprezentował w sądzie m.in. Zenona Przesmyckiego („Miriama”) w sprawie toczącej się przeciwko poecie Tadeuszowi Piniemu, który poprzez wydanie edycji dzieł Cypriana Kamila Norwida bez zgody właściciela praw autorskich, Przesmyckiego, naruszył jego prawa do spuścizny po Norwidzie.

Po drugiej wojnie światowej Brzechwa powrócił do zawodu prawnika. Był m.in. radcą prawnym wydawnictwa „Czytelnik”. Jednocześnie działał aktywnie w PEN Clubie.

Przypisy:

1.Istnieją niejasności co do roku urodzenia poety. Większość encyklopedii podaje rok urodzenia 1900. Sytuację tę tłumaczy Janusz Odrowąż-Pieniążek, dyrektor Muzeum Literatury w Warszawie, w liście opublikowanym w „Gazecie Wyborczej” (2000, nr 195 z 22 sierpnia):
”Posiadamy niezbite dowody na to, że urodził się w Żmerynce na Podolu 15 sierpnia 1898r., co stwierdzał własnoręcznie choćby w podaniu o weryfikację jako członka ZAIKS-u dnia 1 września 1945r. Aliści po drugim małżeństwie z osobą znacznie od siebie młodszą zaczął Brzechwa podawać datę 1900 i to tak konsekwentnie, że dziś we wszystkich encyklopediach i słownikach PWN, a nawet w podstawowym wydawnictwie IBL „Współcześni pisarze polscy i badacze literatury” figuruje rok urodzenia 1900 i jakoś nikogo nie zdziwiło, że debiutował, mając lat 15.

2.(zob. Lista adwokatów Okręgu Sądu Apelacyjnego w Warszawie, Warszawa 1938, s. 31) – ”Jan Lesman”)
3. W 1939 roku wydał komentarz do prawa autorskiego.

Brzechwa jeszcze jako nastolatek zadebiutował w 1915, kiedy to opublikował swoje pierwsze wiersze w piotrogrodzkim ””Sztandarze”” oraz w kijowskich ”Kłosach Ukraińskich”. Nie wiązał jednak wówczas swej przyszłości z karierą pisarską – postanowił, że zostanie prawnikiem.

Po demobilizacji w 1920 i rozpoczęciu studiów prawniczych zaczął dorabiać jako autor tekstów satyrycznych oraz piosenek i skeczy. Współpracował wówczas z takimi znanymi kabaretami, jak m.in.: ”Qui Pro Quo”, ”Czarny Kot” czy ”Morskie Oko”. Posługiwał się najczęściej pseudonimami ”Szer-Szeń” oraz ”Inspicjent Brzeszczot”.

W 1926 ogłosił tom poezji ”Oblicza zmyślone”. Pierwszy tomik wierszy dla dzieci – ”Tańcowała igła z nitką” wydano w 1938 (w tym tomiku znalazły się takie popularne do dziś wiersze, jak: ”Pomidor”, ”Żuraw i czapla”, czy też ”Na straganie”). Rok po wydaniu pierwszego tomu z wierszami dla dzieci, w 1939 wydano tom ”Kaczka Dziwaczka” (m.in. wiersze: ”Znaki przestankowe” i ”Sójka”). Na lata II wojny światowej przypada jeden z najważniejszych okresów twórczości bajkopisarza – napisał on w tym czasie takie utwory, jak m.in. ”Akademia Pana Kleksa” czy ”Pan Drops i jego trupa”. Dwie książki kontynuujące ”Akademię…” (”Podróże Pana Kleksa” i ”Tryumf Pana Kleksa”) napisał kolejno w 1961 i w 1965.

Brzechwa był zaprzyjaźniony z grafikiem Janem Marcinem Szancerem, autorem licznych ilustracji do jego tekstów. W latach 50. XX w. pisał socrealistyczne wiersze propagandowe, gloryfikujące partię (do której sam nie należał) i ustrój socjalistyczny (np. ””Marsz””, ””Głos Ameryki””). W latach późniejszych nie angażował się w twórczość polityczną, uchodził za biernego kontestatora ustroju.

Tłumaczył z języka rosyjskiego, m.in. utwory A. Puszkina, Siergieja Jesienina i W.Majakowskiego.

Był autorem komentarza do ustawy o prawie autorskim z 1926 (książka przygotowywana do druku w 1939 ocalała w formie egzemplarzy korekty drukarskiej).

    • 1926 – Oblicza zmyślone
    • 1929 – Talizmany
    • 1932 – Trzeci krąg
    • 1935 – Piołun i obłok
    • 1938 – Tańcowała igła z nitką
    • 1938 – Kaczka Dziwaczka
    • 1929 – Baśń o korsarzu Palemonie
    • 1946 – Akademia Pana Kleksa
    • 1946 – Pan Drops i jego trupa
    • 1946 – Przygody Pchły Szachrajki
    • 1946 – Ptasie plotki
    • 1946 – Opowiedział dzięcioł sowie
    • 1947 – Baśń o stalowym jeżu
    • 1948 – Na wyspach Bergamutach
    • 1948 – Przygody rycerza Szaławiły
    • 1951 – Uczymy się chodzić
    • 1953 – Teatr Pietruszki
    • 1953 – Brzechwa dzieciom
    • 1953 – Wagary
    • 1953 – Szelmostwa lisa Witalisa
    • 1954 – Bajki i baśnie
    • 1955 – Rozstrzygnięcie konkursu
    • 1955 – Wiersze wybrane
    • 1957 – Magik
    • 1958 – Wyssane z nogi
    • 1958 – Sto bajek
    • 1958 – Gdy owoc dojrzewa – powieść na motywach autobiograficznych
    • 1961 – Podróże Pana Kleksa
    • 1964 – Śmiechu warte
    • 1965 – Od baśni do baśni
    • 1965 – Tryumf Pana Kleksa
    • 1967 – Miejsce dla kpiarza
    • 1968 – Opowiadania drastyczne
    • 1968 – Liryka mego życia